Lasy Państwowe
Logo Encyklopedii Leśnej
N
Ilość znalezionych haseł: 364

Żywe organizmy w glebie i próchnica

nicienie glebowe

(Gleboznawstwo leśne), nicienie (Nematoda). Znanych jest na świecie ponad 11 000 gatunków nicieni, z czego połowa to pasożyty roślin i zwierząt. Nicienie glebowe są formami wolnożyjącymi. Nicienie są bardzo rozpowszechnione, można je spotkać na wiecznej zmarzlinie i w gorących źródłach, w wodach słonych i słodkich oraz w glebach, w resztkach organicznych. W glebach leśnych można spotkać te same gatunki nicieni, co w glebach uprawnych, ale skład gatunkowy całego zgrupowania i stosunki ilościowe są w tych glebach różne. Istnieje znaczne zróżnicowanie nicieni w ich mikrośrodowiskach. Przemieszczanie nicieni na dalsze odległości odbywa się biernie, dzięki przenoszeniu robaków lub cyst przez ludzi, zwierzęta, glebę, rośliny, wodę, wiatr. Pod względem liczebności, nicienie zajmują wśród zwierząt glebowych drugie miejsce, po pierwotniakach. Przeciętnie w 1 m2 gleby do głębokości 10 cm, może żyć w granicach 5-10 mln nicieni. Najliczniejsze występowanie nicieni stwierdzono w lesie dębowym w powierzchniowej warstwie próchnicy typu → mull – około 30 mln osobników. Najczęściej przebywają w warstwie wody błonkowatej w przestworach glebowych, w ściółce leśnej. Pokarmem nicieni jest treść komórek roślin wyższych, grzybów bakterii, promieniowców, pierwotniaków i innych zwierząt. Martwa masa organiczna nie jest pokarmem nicieni, ale jest substratem na którym żyją mikroorganizmy, będące ich pożywieniem. Nicienie bezpośrednio uszkadzają i osłabiają rośliny, a także ułatwiają bakteriom i wirusom infekcję tych roślin. Drzewa leśne cierpią na uszkodzenie nicieniami tylko w stadium siewek. Nie zaobserwowano, aby nicienie odżywiały się detrytusem i nie stwierdzono ich bezpośredniego udziału w rozkładzie resztek organicznych i stąd nie zalicza się ich do zwierząt próchnicotwórczych.

Zobacz więcej...

Rośliny zielne

niecierpek

(botanika leśna, rośliny zielne), Impatiens – rodzaj z rodziny Balsaminaceae (niecierpkowate, balsaminowate) liczący około 850 gatunków występujących w strefie tropikalnej i umiarkowanej półkuli północnej. W polskiej florze jeden rodzimy gatunek i trzy obce, trwale zadomowione, wszystkie – rośliny jednoroczne. Niecierpek pospolity (Impatiens noli-tangere L.) – łodyga wyprostowana, rozgałęziona, o wysokości do 80 cm, soczysta, przezroczysta, nabrzmiała w węzłach, naga i połyskująca. Liście  jajowate grubo ząbkowane, cienkie, szybko więdnące po zerwaniu. Kwiaty po 3-5 w kątach liści, zwisające, grzbieciste, żółte, w gardzieli czerwono nakrapiane. Tylna działka z zagiętą ostrogą. Owoc – podłużna torebka – pod wpływem dotyku pękająca 5 odwijającymi się klapami, z których rozrzucane są nasiona. Gatunek siedlisk wilgotnych (łęgowych) charakterystyczny dla rzędu Fagetalia sylvaticae (żyzne i średnio żyzne lasy liściaste – łęgi, grądy, buczyny i żyzne jedliny, zboczowe lasy lipowo-jaworowe). Z gatunków obcych najczęściej są u nas spotykane: niecierpek drobnokwiatowy (Impatiens parviflora DC), pochodzący ze środkowej i wschodniej Azji (uciekinier z ogrodów botanicznych Europy, powszechnie opanowujący runo lasów liściastych na siedliskach świeżych) oraz uprawiany jako roślina ozdobna i dziczejący w wilgotnych lasach, zwłaszcza nadrzecznych – niecierpek gruczołowaty (Impatiens  glandulifera Royle), którego ojczyzną są Himalaje.

Zobacz więcej...

Środowiskowe zagrożenia drzew i drzewostanów

niedobór wody

(Ekologia lasu, środowiskowe zagrożenia drzew i drzewostanów), susze letnie wynikają z ujemnego bilansu wodnego gleby, przez co jej wilgotność zmniejsza się poniżej krytycznej - około 30% zawartości wody w odniesieniu do suchej masy gleby. Tej krytycznej wilgotność gleby odpowiada jej potencjał wodny rzędu -0,2 MPa. Głównymi przyczynami suszy glebowej są zbyt małe opady i zbyt szybki odpływ wody z jednej strony, a zbyt intensywne parowanie z drugiej. Glebę osusza zarówno parowanie bierne (ewaporacja), jak i parowanie czynne (transpiracja). Drzewa pobudzane do intensywnej transpiracji w czasie suszy nie znajdują dostatecznej ilości wody w glebie, co z kolei wywołuje deficyt wodny w ich tkankach. Stres wywołany suszą zaczyna się u większości naszych drzew już przy utracie 5% wody tkankowej. Szparki zamykają się gdy deficyt wysycenia tkanek wodą zbliża się do 18%. Przy jego wzroście do około 33% występują subletalne zmiany odwracalne. Powyżej tego progu zmiany są już nieodwracalne, a przy około 65% deficytu następuje śmierć tkanek. Rekcje fizjologiczne u drzew w czasie suszy polegają m. in. na: zamykaniu aparatów szparkowych, zmniejszeniu intensywność wymiany gazowej, spadku aktywności peroksydazy i wzroście zawartości proliny w komórkach oraz znacznym wzroście wydzielania proliny i węglowodanów z korzeni. Deficyt wodny w tkankach roślinnych prowadzi do zmniejszenia objętości komórek, zwiększenia koncentracji soków komórkowych i stopniowej dehydratacji protoplazmy. Właściwie zmniejszenie potencjału wodnego (zawartości wody) ma wpływ na wszystkie procesy życiowe w komórkach. Między innymi zatrzymany zostaje wzrost komórek i synteza białek, rozpoczyna się proces więdnięcia. Wzrastająca w czasie więdnięcia koncentracja roztworów komórkowych powoduje zahamowanie procesów fotosyntezy i oddychania. Centralna wakuola rozpada się na liczne drobne. Naruszeniu ulega struktura błon komórkowych. Z tego stadium możliwy jest jeszcze powrót do normalnego funkcjonowania komórek, szczególnie w przypadku stosunkowo odpornych komórek zarodkowych. Silne uszkodzenie (dezintegracja) błon powoduje jednak nieodwracalne zmiany i śmierć komórek. Stres suszy przyśpiesza m. in. opadanie liści i igieł oraz dojrzałość generatywną i starzenie się drzew. Wśród mechanizmów obronnych uruchamianych przez drzewa w czasie suszy, a prowadzących do obniżenia krytycznej granicy dehydratacji protoplazmy, na szczególną uwagę zasługują: regulacja transpiracji, wzrost ciśnienia osmotycznego oraz intensyfikacja metabolizmu azotu. Zamykanie aparatów szparkowych, (najpierw częściowo, potem całkowicie) jest niezmiernie ważnym mechanizmem obronnym. Ograniczeniu transpiracji towarzyszy wzrost zawartości ABA (kwasu abscyzynowego) w aparacie asymilacyjnym i drewnie. Przy dłużej utrzymującej się suszy szparki są stale zamknięte, a transpiracja odbywa się tylko poprzez kutikulę. Wzrost ciśnienia osmotycznego w komórkach drzew wynika nie tylko z ubytku wody w tkankach, leczy także z syntezy osmotycznie czynnych substancji (zwłaszcza cukrów), pełniących jednocześnie funkcje ochronne. Wzrost ciśnienia osmotycznego zwiększa zdolność pobierania i utrzymania wody w tkankach, co przez pewien czas pozwala na utrzymanie normalnych funkcji życiowych. Jednakże przy nasileniu suszy wzrost ustaje, a okres wegetacyjny ulega skróceniu. Kiedy turgor komórek spada, w pędach i korzeniach drzew uruchamiana jest synteza związków azotowych, niezbędnych do produkcji licznych związków, chroniących je przed zbyt szybkim uszkodzeniem protoplazmy i błon komórkowych. Mróz powoduje dehydratację (odwodnienie) plazmy podobnie jak susza atmosferyczna i glebowa. W czasie długotrwałych mrozów drzewa nie mogą pobierać wody z zamarzniętej gleby. Przez jakiś czas mogą wprawdzie korzystać z wody zawartej w pniu i gałęziach, jednak kiedy i ona zamarznie wówczas nawet dobrze wykształcone igły i młode pędy są narażone na usychanie. Na suszę fizjologiczną wynikającą z zamarzania gruntu narażone są między innymi drzewa rosnące na obrzeżu cieków i zbiorników wodnych, odznaczające się ponad przeciętnymi wymaganiami względem wody. Susze mrozoweg nękają drzewa iglaste zwłaszcza na północnej i górnej granicy lasu, gdzie wskutek zbyt krótkiego okresu wegetacyjnego nie ma on dość czasu na prawidłowe wykształcenie skórki i kutikuli na igłach, a korowiny na pędach. W konsekwencji zimowa transpiracja jest zbyt intensywna, co przy ograniczonym pobieraniu wody prowadzi do usychania igieł, pędów i całych drzew.

Zobacz więcej...
Kontakt

Szybki kontakt